به گزارش میراث آریا، پژوهش داریوش اکبرزاده، عضو هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری که با موضوع «چرایی موقعیت جغرافیایی یکسان گنگدژ اوستایی با چین و سیلا بر اساس نقشه حافظ ابرو» در مجله معتبر Journal of China and Asia از انتشارات بریل (Brill) منتشر شده است، برای نخستین بار به تفسیری نو از همجهتی جغرافیایی «گنگدژ» اساطیری – که در متون زرتشتی بهعنوان «کعبه زرتشتیان» از آن یاد شده – با دو سرزمین تاریخی چین و سیلا (شبهجزیره کره) میپردازد. محور اصلی این مقاله، تحلیل نقشه مشهور «حافظ ابرو»، جغرافیدان نامدار دوره تیموری است که در آن هر سه مکان در یک جهت جغرافیایی ترسیم شدهاند.
در چکیده این مقاله آمده است: «موقعیت گنگدژ اساطیری همواره در متون زرتشتی و پساساسانی در شرق ایران و در خراسان بزرگ توصیف شده است. ساخت نگاره زمینی آن به سیاوش، قهرمان اساطیری زرتشتی، نسبت داده میشود. با وجود این، چین و سیلا دو سرزمین تاریخی در شرق دور هستند، نه شرق ایران. با توجه به آگاهی عمیق نویسندگان زرتشتی از موقعیت این دو سرزمین، نمایش موقعیت گنگدژ در کنار چین و سیلا بر روی یک نقشه نیازمند توضیح منطقی است.»
اکبرزاده در این مقاله نشان میدهد که مهاجرت سیاسی بازماندگان آخرین شاه ساسانی به شرق دور، پس از فروپاشی شاهنشاهی ساسانی و حمایت امپراتوری چین از آنان، نقطه عطفی در پیوند باورهای زرتشتی با خاور دور بوده است.
به گفته او، امپراتور گائوزنگ از دودمان تانگ، پیروز پسر یزدگرد سوم و دیگر درباریان ساسانی را مورد حمایت قرار داد. پس از سقوط دودمان تانگ پس از شورش آن لوشان، بازماندگان ساسانی به پادشاهی سیلا (کره) پناه بردند و با گرمی پذیرفته شدند.
این پیوند تاریخی باعث شد که چین و سیلا در متون زرتشتی بعدی بهعنوان «سرزمینهای موعود» توصیف شوند.
نویسنده به منظومه «کوشنامه» از حکیم ایرانشان ابوالخیر (سده پنجم هجری/آغاز سده ۱۱ میلادی) استناد میکند که در آن فریدون، رهاییبخش ایران، از مادری سیلایی زاده میشود و برای نجات ایران از شرق دور به راه میافتد. ابیاتی از کوشنامه در مقاله نقل شده که سیلا را جزیرهای در میان دریا و همسان با «گنگدژ» توصیف میکند.
به باور اکبرزاده، همانندسازی سیلا و چین با گنگدژ اساطیری که ریشه در مهاجرت ساسانیان به شرق دارد، موجب این اشتباه شده است که برخی متون و نقشهها هر سه مکان را در یک نقطه یا یک جهت جغرافیایی نمایش دهند.
از دیگر نکات ارزشمند این مقاله ارجاعاتی به کوشنامه است که برای نخستین بار تفسیر درهمتنیدگی درون مایه این متن با سرزمین سیلا را به سال ۲۰۰۷ مدیون نویسنده همین مقاله هستیم.
از دیگر موارد این است که برای نخستین بار به نقشهای مشابه از نقشه حافظ ابرو، متعلق به موزه سمرقند در ازبکستان (از مطربی) ارجاع داده شده است.
ضمنا این مقاله برخی از پژوهشهای پیشین در این زمینه را نقد کرده و در پانوشتها به نکاتی تازه در پیوندهای دوسویه ایران و سیلا اشاره دارد.
فرآیند داوری این مقاله بیش از دو سال به طول انجامیده و ماه پیش در شماره اخیر مجله منتشر شده است.
علاقهمندان میتوانند مقاله را از طریق لینک زیر مشاهده کنند: [https://brill.com/view/journals/cahs/7/2/cahs.7.issue-2.xml](https://brill.com/view/journals/cahs/7/2/cahs.7.issue-2.xml)
گفتنی است نسخه اصلی نقشه حافظ ابرو که موضوع این پژوهش است، در کاخموزه جهانی گلستان تهران نگهداری میشود.
هر گونه بهرهبرداری از این نقشه نیازمند مجوز (برابر کپی رایت) رسمی است.
انتهای پیام/
نظر شما